Βλέπω λιγότερο σημαίνει βλέπω περισσότερο

φωτογραφία από τα εγκαίνια της έκθεσης “ελατομα”, Remezzo – Θεσσαλονίκη

Το «ελατομα» είναι μια έκθεση χωροθετικής ολοκλήρωσης, ώστε μια ελαττωματική όραση να διορθώνει τη μυωπική ή την μονοοπτική της θέαση. Τόσο κοινωνιολογικά όσο και αισθητικά, η έκθεση οδηγούσε τον θεατή από το σκοτάδι της πρώτης ζώνης σιγά-σιγά στο φως. «Βλέπω λιγότερο σημαίνει βλέπω περισσότερο». Οι επισκέπτες είχαν την ψευδαίσθηση ότι έβλεπαν λιγότερα για να καταλάβουν περισσότερα, δηλαδή να δουν περισσότερα. Τα τρία βίντεο της πρώτης ζώνης λειτουργούσαν σαν τεράστιες βλεφαρίδες, σαν να ήταν ο θεατής μέσα στο μάτι όχι του θεού αλλά του κόσμου αυτού. Μπορούσε να δει τον εαυτό του σαν ένα άτομο το οποίο δεν γεννιέται με προκαθορισμένο τον κανονιστικό του ρόλο: διαφορετικός, ελαττωματίας, απ’ αλλού, αβέβαιος. Απολάμβανες την εικαστική έκθεση σαν διαμαρτυρία, σαν ευθύνη, σαν ηθική πάνω στην ανεκτικότητα. Η ανεκτικότητα εκτυλισσόταν στο χώρο σαν μια διάταξη του συνυπάρχειν. Από τα έργα έρρεε μια ζωτικότητα χλευαστική και ήπιας αντιφατικότητας για ό,τι ελλοχεύει στη ζωή του «άλλου». Αυτό που ήταν αισθητική κατάκτηση είναι ότι τα έργα «υποχρεώθηκαν» σε μια συνύπαρξη μέσα από νόμους χωρικής διάταξης καθώς βρέθηκε να επιπλέουν δυναμικά στον χώρο: το μικρό με το μεγάλο, το κόκκινο τους ενός με το θερμό χρώμα του άλλου, το μακρινό με το κοντινό, το σκοτεινό με το φωτεινό. Δημιουργήθηκε μια διάταξη του συνυπάρχειν.

Χάρης Κοντοσφύρης, Ομόνοια 2 εβδομάδες μετά την έκθεση

σχέδιο: Χάρης Μπερούτσος (ετών 9)

Η ΤΕΧΝΗ ΣΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΗΣ ΥΦΕΣΗΣ
Συζήτηση στην Art Athina 2010

“Θα πω πάλι μια μικρή ιστορία: έχω έναν φίλο ο οποίος είναι νυχτοφύλακας και μετά από μια εξαγγελμένη καταιγίδα βγαίνει από το καταφύγιό του στο σπίτι που φυλάει να δει τι έχει γίνει μετά την τρομερή θύελλα. Παίρνει το φακό του και μέσα στο σκοτάδι ψάχνει να δει τι έχει συμβεί. Πέφτει το φως στο παρτέρι με τις τριανταφυλλιές, μαδημένες. Λίγο πιο πέρα ο ευκάλυπτος με κλαδιά σπασμένα. Ένα πεύκο κλείνει την είσοδο του σπιτιού, ένα παντζούρι κρέμεται. Αποφασίζει να βγει στο δρόμο, κινείται, φτάνει στην άκρη του λόφου, έχει θέα πλέον σε όλη την πόλη. Εκείνη την ώρα αποφασίζει να κλείσει το φακό, κάπως κλείνει τα μάτια του, προσπαθώντας να μαζέψει την εικόνα, να δει τον τόπο. Δεν έχει να ανησυχήσει για πολλά πράγματα ο ίδιος, γιατί δεν του ανήκει τίποτε εξ ολοκλήρου. Μοιάζει να μην μπορεί να κάνει και πολλά πράγματα. Αλλά παρόλα αυτά, σ’ αυτήν την εικόνα που κλείνει στα μάτια του, και στο σκοτάδι μάλλον βλέπεις καλύτερα με κλειστά τα μάτια, βλέπει όλους αυτούς τους ανθρώπους που αγαπάει και ζει μαζί εκεί, σ’ αυτό το έδαφος, και η ανησυχία του είναι τελικά γι’ αυτό.
Κάπως έτσι βλέπω και την τέχνη την εποχή της ύφεσης και της φτώχειας και η ανησυχία για αυτά μοιάζει κάπως με αυτή την κατάσταση του νυχτοφύλακα. Πιστεύω πως οι καλλιτέχνες μπαίνουν σ’ αυτή την παράξενη διαδικασία να βιώσουν αυτό το σκοτάδι που δεν μπορείς να το ορίσεις ακριβώς, ποια είναι τα όρια και το τέλος του.
Για να αφήσω λοιπόν τώρα την ιστορία κατά μέρος και να μπω στο κυρίως ζήτημά μας, που είναι η τέχνη στα χρόνια της ύφεσης, και της φτώχειας που η ύφεση συνεπάγεται, πιστεύω πως αν είναι να συζητήσουμε αυτές τις δύο έννοιες σε σύνδεση μεταξύ τους, δηλαδή την τέχνη και την φτώχεια, αυτό σημαίνει πως αναγνωρίζουμε στην τέχνη τη δυνατότητα να προσεγγίσει κριτικά την πραγματικότητα της εποχής της, να δράσει (και να τη μετασχηματίσει ίσως;)
Θα ήταν καλό λοιπόν να δούμε αρχικά τους μηχανισμούς πίσω από την τέχνη και τη φτώχεια μέσα στο ιστορικό-κοινωνικό πλαίσιο που διανύουμε και κατά πόσο το επιτρέπουν αυτό, να βρίσκεται δηλαδή η τέχνη σε τροχιά αλληλεπίδρασης με την πραγματικότητα.
Τέχνη
Στην τέχνη εμφανίζεται η εξαγγελία του θανάτου του καλλιτέχνη περί τη δεκαετία του ʼ60 και η υποτιθέμενη ανάδειξη του θεατή ως κυρίαρχου περί τη δεκαετία του ʼ90. Ωστόσο, είναι εμφανές πως η λεγόμενη «δικτατορία του θεατή» αποτελεί ένα πρόσχημα που ουσιαστικά επιτρέπει την κυριαρχία του ΘΕΣΜΟΥ, ο οποίος εν τέλει καθορίζει τις επιλογές τόσο του καλλιτέχνη όσο και του θεατή μέχρι σήμερα. Το τέλος, όμως, του καλλιτέχνη, η εξαγγελία δηλαδή του θανάτου του καλλιτεχνικού υποκειμένου σήμανε φιλοσοφικά και το τέλος της δράσης του, τον θάνατο οποιασδήποτε απόπειρας για αλλαγή του παρόντος και προοπτική ενός διαφορετικού μέλλοντος. Το παρόν, λοιπόν, συντηρείται από τους θεσμικούς του μηχανισμούς και ανακυκλώνεται επʼ άπειρον. Κάθε προσπάθεια ανατροπής του μέσα σε ένα πεδίο που έχει φτάσει στο τέλος του, στην ολοκλήρωσή του (όπως εξαγγέλθηκε) φαντάζει το λιγότερο αφελής. Έτσι, όμως, ο θάνατος του καλλιτέχνη στέρησε την τέχνη από το ριζοσπαστισμό της, την αμφισβήτηση της πραγματικότητας, επειδή στέρησε ΤΟ ΝΟΗΜΑ. Και αυτό είναι μια συντηρητική εξέλιξη που συμφωνεί εντελώς και με τον μηχανισμό που υπάρχει πίσω από τη φτώχεια.
Φτώχεια
Αντίστοιχα θα πρέπει να δούμε τη φτώχεια μέσα στο σύγχρονο πλαίσιο (το κοινωνικό – πολιτικό), όχι διαχρονικά, επειδή παρόλα τα κοινά στοιχεία, σε κάθε περίπτωση είχε διαφορετικό νόημα (π.χ. η γενιά της γιαγιάς μου ζούσε την φτώχεια ως ευημερία της μικροκλίμακας). Η φτώχεια είναι μια κοινωνική κατάσταση που κατασκευάζεται από τη λειτουργία του εκάστοτε οικονομικού συστήματος. Σήμερα, η φτώχεια σημαίνει άνιση κατανομή των πόρων, δεν σημαίνει απλώς έλλειψη ή σπανιότητα αγαθών. Σημαίνει ότι η τεράστια αφθονία, που είναι γεγονός ότι υπάρχει, αφορά απλώς μόνο ένα πολύ μικρό ποσοστό του παγκόσμιου πληθυσμού. Άρα, σήμερα η φτώχεια φέρει εγγενώς το στοιχείο της αδικίας και αυτό εντείνεται περισσότερο όσο εντατικοποιείται το συγκεκριμένο οικονομικό σύστημα.
Μοιάζει μάλλον οι μηχανισμοί πίσω από την τέχνη και την ύφεση να συνδέονται: η καθήλωση του υποκειμένου στην απάθεια, την αδιαφορία, την απόλυτη εξατομίκευση, την αδράνεια. Το ζήτημα δεν είναι επομένως τα χρήματα, ούτε οι ανισορροπίες της αγοράς της τέχνης σε περιόδους ύφεσης. Το ζήτημα είναι πώς μπορούμε να βγούμε από την αδράνεια.
Ποια μπορεί να είναι η σχέση της τέχνης με τη φτώχεια (από την οποία υποφέρει και σημαντικό ποσοστό καλλιτεχνών);
1) Να σταθεί κριτικά απέναντι στην εποχή της, να αμφισβητήσει την πραγματικότητα, να αποκαταστήσει το ΝΟΗΜΑ.
2) Να αντισταθεί, όσο είναι δυνατόν, στον θεσμικό μηχανισμό που την μετατρέπει σε εμπόρευμα.

Art Noir (Σκοτεινή Τέχνη)
Τέχνη στο σκοτάδι!
Το νόημα του έργου θα αποκατασταθεί αν αυτό πάψει να είναι «επικοινωνιακό», μεταπρατικό και διαμεσολαβημένο από το υπερφίαλο θεσμικό σύστημα.
Τα έργα δεν θα αναφέρονται στην πραγματικότητα, θα είναι η πραγματικότητα.
Ο καλλιτέχνης δεν πεθαίνει. Η art noir εξαγγέλλεται με καλλιτέχνες που τα έργα τους είναι σημαντικότερα από τους ίδιους, με έργα διάσπαρτα, ασύλλεκτα, άφθονα, καθημερινά, διαπροσωπικά, υποκείμενα όχι άτιτλα, όχι αντικείμενα.”

Χάρης Κοντοσφύρης

[ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 14 - 5 - 2010
Συζήτηση με θέμα: Art During the Recession (19:00 - 20:00)
Οργάνωση: AICA Hellas
Εισηγητές:
Παντελής Αραπίνης (ΑΔ Gallery)
Δημήτριος Αντωνίτσης, Αιμιλία Παπαφιλίππου, Χάρης Κοντοσφύρης (καλλιτέχνες)
Εισαγωγή από τον Σταύρο Τσιγκόγλου (Μέλος Δ.Σ.)
Συντονισμός: Μαρία Μαραγκού]

Workshop “Είμαι εγώ;”

Βερολίνο. 28 αυγούστου.

1988.

γεννήθηκα.

Θεσσαλονίκη. 28 αυγούστου.

2010.

Είμαι εγώ;

22 χρόνια μετά.

Αναδόμηση. Αναμόρφωση. Αναγέννηση.

Μια νέα μορφή.  Υπάρχω.

Είμαι εδώ.

Είμαι εγώ;

Workshop

Σάββατο 28 Αυγούστου, στις 20.00 στο Παλατάκι(Καλαμαριά)

Τερματζίδου Λία

Workshop “Είμαι εγώ;”

Είμαι εγώ; Προβληματίζομαι.

Είναι η μορφή μου. Μια συνείδηση.

Αναλλοίωτη. Απροσδιόριστη στην ουσία της.

Καθαρό Είναι. Πέρα από το χώρο και το χρόνο. Πραγματικό. Ρεαλιστικό πορτραίτο.

Αισθάνομαι. Σύνθεση. Μια νέα εικόνα.

Αποσύνθεση. Μια νέα εικόνα. Παρουσία.

Μια νέα εικόνα. Απουσία. Μια νέα εικόνα.

Είμαι ακόμη εδώ; Καταγραφή της ύπαρξης

μέσω των πέντε αισθήσεων. Ατέρμονο πειραματικό παιχνίδι του είναι και του φαίνεσθαι.

Οι αισθήσεις παρασυρμένες από τη δύναμη της ύπαρξης. Το πρόσωπο συσπάται. Παραμορφώνεται.

Οι αισθήσεις κινητοποιούνται και δημιουργούν μια δίνη γύρω μας. Είμαι ακόμα εγώ;

Τερματζίδου Λία

Workshop “Είμαι Εγώ;”

Στη διαδρομή από το Κόδρα στη gallery Remezzo, το εργαστήριο (workshop) της Λίας Τερματζίδου ενώνει νοητά το φεστιβάλ με την έκθεση "ΕΛΑΤΟΜΑ" ερευνώντας την αναμορφωτική δύναμη του άλλου. 24 Εικόνες αυτοπορτραίτα. Δύο Εκδοχές. Η εκδοχή της Λίας Τερματζίδου αποτελείται από δύο στάδια, το αρχικό του σχεδίου και το τελικό της φωτογραφίας, συγκεχυμένα και ταυτοχρόνως ανέπαφα το ένα με το άλλο. Το σχέδιο συμπληρώνει την εικόνα και δημιουργεί μια νέα μπροστά στην ήδη υπάρχουσα. Μια διαδικασία εικαστικής αναμόρφωσης που λειτουργεί αντίστροφα από τις παραδοσιακές τεχνικές. Από το τέλος προς την αρχή, από την τελική εικόνα στο αρχικό προσχέδιο. Οι συμμετέχοντες του workshop θα έχουν τη δυνατότητα να δώσουν τη δική τους εκδοχή, επιζωγραφίζοντας τις εικόνες ή δημιουργώντας κολάζ, δίνοντας έτσι άλλες διαστάσεις και άλλο περιεχόμενο στη μορφή ενός πορτραίτου, αναθεμελιώνοντας τις βάσεις μιας ασπρόμαυρης φωτογραφίας.

“της βιασμένης παραλληλίας”

Μια φορά με κυρίεψε ένας δυνατός και σύντομος ενθουσιασμός, γιατί κοιτάζοντας την διακόσμηση ενός παληού βάζου νόμισα πως ανακάλυψα έναν πρωτόγονο, αδιόρατο συμβολισμό του “συμπαντικού νόμου της αρμονίας”. Δυό γραμμές που δεν ήταν σαφής η παραλληλία τους μα βιασμένη, θαρείς, από κάποια κρυφή πίεση – μάντεψα στην πορεία της δεύτερης γραμμής την δράση μιας δύναμης αόρατης κι ακατανίκητης που την έσπρωχνε ν’ακολουθήσει την φορά της πρώτης. Ταυτόχρονα, έβλεπα την αντίσταση της γραμμής (δηλαδή την ακαμψία της) να υποκύψει σε μια νόμιμη σχέση -: παραλληλία- με την άλλη. Την παράσταση αυτή την βάφτισα “της βιασμένης παραλληλίας”, ένα ιδεόγραμμα που παρίστανε την “έναρξη της κανονικότητας”

Γιώργος  Χειμωνάς

“Πεισίστρατος” (1960), ΚΕΔΡΟΣ 2006